Praca w upały – obowiązki pracodawcy według przepisów BHP

W skrócie: pracodawca musi zapewnić napoje chłodzące (od 25°C przy pracy na zewnątrz, od 28°C w pomieszczeniu), dostosować organizację pracy do warunków termicznych i – jeśli inne środki zawiodą – skrócić czas pracy lub przenieść ją na chłodniejsze godziny. Pracownik ma prawo odmówić wykonywania obowiązków, jeśli wysoka temperatura stanowi bezpośrednie zagrożenie dla jego zdrowia lub życia (art. 210 §1 Kodeksu pracy). Poniżej znajdziesz pełne omówienie obowiązujących przepisów z podziałem na pracę biurową, pracę fizyczną i pracowników młodocianych.

Co mówią przepisy – temperatura w miejscu pracy

Polskie prawo pracy nie określa wprost maksymalnej dopuszczalnej temperatury w miejscu pracy dla ogółu pracowników dorosłych – to jedna z najważniejszych luk w obowiązujących regulacjach. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy nakazuje jedynie, by temperatura w pomieszczeniach była odpowiednia do rodzaju wykonywanej pracy – metod pracy i niezbędnego wysiłku fizycznego.

Przepisy określają natomiast minimalne wartości:

• 14°C – dla pomieszczeń, w których wykonywana jest praca fizyczna
• 18°C – dla pomieszczeń biurowych i miejsc lekkiej pracy fizycznej

Brak górnej granicy temperatury jest od lat krytykowany przez Państwową Inspekcję Pracy (PIP) i środowiska pracownicze. W lipcu 2025 r. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) zapowiedziało projekt nowelizacji rozporządzenia BHP, który ma to zmienić.

Planowane zmiany przepisów od 2027 roku

⚠️ Uwaga: Poniższe progi to projekt przepisów – planowane wejście w życie od 1 stycznia 2027 r. Na dziś (czerwiec 2026) nie obowiązują.

Zgodnie z projektem nowelizacji MRPiPS, w pomieszczeniach pracy zostanie wprowadzona maksymalna temperatura:

Rodzaj pracy	Planowany max (°C)
Praca biurowa i lekka fizyczna	28°C
Praca o wysokim tempie metabolizmu	25°C
Praca o bardzo wysokim tempie metabolizmu	22°C

Projekt przewiduje również progi wstrzymania pracy – przy ich przekroczeniu pracodawca będzie zobowiązany do czasowego przerwania wykonywania obowiązków:

• 35°C – dla prac w pomieszczeniach zamkniętych
• 32°C – dla ciężkiej pracy fizycznej na otwartej przestrzeni

Co istotne: wstrzymanie pracy będzie możliwe wyłącznie w czasie rzeczywistego przekroczenia tych wartości, nie na podstawie samych prognoz pogody.

Wyjątek już dziś obowiązujący: pracownicy młodociani

Jedyną grupą objętą bezwzględnym limitem temperatury w aktualnych przepisach są pracownicy młodociani (osoby poniżej 18. roku życia). Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów w sprawie prac wzbronionych młodocianym, nie mogą oni pracować w pomieszczeniach, w których temperatura przekracza 30°C przy wilgotności względnej powietrza powyżej 65%. Ten przepis obowiązuje już dziś – niezależnie od planowanej nowelizacji.

Obowiązek zapewnienia napojów chłodzących – kiedy i dla kogo

Nawet bez górnego limitu temperatury prawo jednoznacznie reguluje kwestię napojów dla pracowników podczas upałów. Podstawę prawną stanowią: Kodeks pracy oraz Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów.

Progi obowiązku zapewnienia napojów:

• Praca na otwartej przestrzeni – napoje obowiązkowe, gdy temperatura otoczenia przekracza 25°C
• Praca w pomieszczeniu zamkniętym (biuro, hala produkcyjna, magazyn) – napoje obowiązkowe, gdy temperatura spowodowana warunkami atmosferycznymi przekracza 28°C

Jakie napoje i na jakich zasadach?

Napoje muszą być bezpłatne, dostępne przez całą zmianę roboczą i w ilości nieograniczonej. Minimum wymagane przepisami to czysta woda pitna – dopuszczalne i zalecane są też herbata, napoje izotoniczne lub woda z elektrolitami. Forma wydawania jest dowolna: dystrybutor, woda butelkowana, termos.

Ważne: pracodawca nie może zastąpić napojów ekwiwalentem pieniężnym. Obowiązek musi być spełniony w naturze. Za jego naruszenie Państwowa Inspekcja Pracy może nałożyć grzywnę od 1 000 do 30 000 zł.

Pełna lista obowiązków pracodawcy podczas upałów

Obowiązek zapewnienia napojów to minimum – przepisy BHP (Kodeks pracy) zobowiązują pracodawcę do kompleksowej ochrony zdrowia pracowników. W praktyce oznacza to szereg działań organizacyjnych i technicznych:

Obowiązki wynikające bezpośrednio z przepisów:

• Zapewnienie napojów chłodzących (patrz wyżej)
• Utrzymanie temperatury odpowiedniej do rodzaju wykonywanej pracy
• Zapewnienie wentylacji lub klimatyzacji pomieszczeń
• Poinformowanie pracowników o zagrożeniach związanych z pracą w wysokiej temperaturze i objawach udaru cieplnego

Działania zalecane i dopuszczalne prawem:

• Skrócenie czasu pracy 
• Przesunięcie prac na chłodniejsze pory dnia (wczesny ranek, wieczór)
• Dodatkowe przerwy w trakcie zmiany
• Organizacja rotacji zadań – ograniczenie prac fizycznie obciążających w szczycie temperatury (godz. 11:00-16:00)
• Polecenie lub umożliwienie pracy zdalnej w szczególnie upalnych dniach
• Zapewnienie odzieży ochronnej z funkcją chłodzenia dla pracowników pracujących na zewnątrz
• Instalacja osłon przeciwsłonecznych, markiz, rolet

Dobrą praktyką jest też zadbanie, by w zakładzie pracy znajdowały się osoby przeszkolone w ramach kursów pierwszej pomocy, zdolne do udzielenia natychmiastowej pomocy w razie zasłabnięcia lub udaru cieplnego pracownika. To element profilaktyki BHP, który nabiera szczególnego znaczenia właśnie latem.

Praca biurowa a praca fizyczna w upale – różne normy, różne ryzyka

Przepisy i praktyczne zalecenia różnią się w zależności od charakteru wykonywanej pracy. Warto to rozróżnienie znać zarówno jako pracodawca, jak i pracownik.

Pracownicy biurowi

Pracownicy biurowi są prawnie chronieni przez obowiązek zapewnienia napojów po przekroczeniu 28°C w pomieszczeniu. Planowana nowelizacja (od 2027 r.) wprowadzi też górny limit temperatury na tym poziomie dla stanowisk biurowych.

W praktyce najskuteczniejszym narzędziem jest klimatyzacja lub wydajna wentylacja pomieszczeń. Jeśli biuro jej nie posiada, a temperatura przekracza 28°C, pracodawca powinien rozważyć przejście pracowników na pracę zdalną – Kodeks pracy dopuszcza okazjonalną pracę zdalną do 24 dni w roku, bez konieczności formalnego uzgodnienia w umowie.

Pracownicy fizyczni i pracujący na zewnątrz

Ta grupa jest narażona na znacznie większe ryzyko. Obowiązek zapewnienia napojów pojawia się już przy 25°C (praca na otwartej przestrzeni). Praca w mikroklimacie gorącym – przy piecu, w hali produkcyjnej, na budowie w pełnym słońcu – stanowi szczególne zagrożenie zdrowotne.

Pracodawca powinien tu priorytetowo zaplanować najbardziej obciążające fizycznie zadania na godziny poranne (do godz. 10:00) lub wieczorne (po godz. 17:00), wyznaczyć miejsca wypoczynku w cieniu lub w chłodnym pomieszczeniu, zapewnić lekką i oddychającą odzież ochronną oraz uważnie monitorować samopoczucie pracowników. Projektowane przepisy (od 2027 r.) wprowadzą obowiązek wstrzymania pracy fizycznej na zewnątrz przy 32°C i w pomieszczeniach przy 35°C.

Pracownicy młodociani

Dla tej grupy nie trzeba czekać na nowelizację – przepis obowiązuje już teraz. Pracodawca ma bezwzględny zakaz dopuszczenia pracownika młodocianego do pracy w pomieszczeniu, w którym temperatura przekracza 30°C przy wilgotności powyżej 65%. Naruszenie tego zakazu stanowi poważne wykroczenie przeciwko przepisom BHP.

Kiedy pracownik może odmówić pracy w upale?

Zgodnie z Kodeksem pracy pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania pracy, jeżeli warunki pracy nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia jego lub innych osób. Musi jednak natychmiast powiadomić o tym przełożonego – zarówno o fakcie powstrzymania się, jak i o przyczynie.

Prawo do odmowy pracy z powodu upałów nie jest bezwarunkowe – kryterium jest realne, bezpośrednie zagrożenie, nie sam dyskomfort cieplny. W praktyce podstawę do odmowy daje łączne wystąpienie: bardzo wysokiej temperatury (35°C i powyżej), braku wentylacji lub klimatyzacji, ciężkiej pracy fizycznej i wyraźnych objawów zagrożenia zdrowotnego. Za czas uzasadnionego powstrzymania się od pracy pracownik zachowuje prawo do pełnego wynagrodzenia.

Jeśli pracodawca nie podejmuje działań mimo przekroczenia norm lub zgłoszenia zagrożenia, naruszenie można zgłosić do Okręgowego Inspektora Pracy właściwego dla siedziby zakładu.

Udar cieplny – stan nagły wymagający natychmiastowej pomocy

Szczególnie niebezpiecznym skutkiem pracy w ekstremalnych temperaturach jest udar cieplny – stan bezpośredniego zagrożenia życia. Jego objawy to wysoka temperatura ciała (powyżej 40°C), brak pocenia się, dezorientacja, zaburzenia świadomości lub omdlenie. Gdy u pracownika pojawiają się takie sygnały, konieczne jest natychmiastowe działanie: wdrożenie pierwszej pomocy przedmedycznej i jednoczesne wezwanie pomocy pod właściwy numer alarmowy. W przypadku utraty przytomności każda sekunda ma znaczenie.

Konsekwencje dla pracodawcy za naruszenie przepisów BHP latem

Pracodawca, który nie wywiązuje się z obowiązków w zakresie bezpieczeństwa pracy podczas upałów, naraża się na poważne konsekwencje:

Sankcje prawne i finansowe:

• Grzywna nałożona przez Państwową Inspekcję Pracy: od 1 000 do 30 000 zł za każde stwierdzone naruszenie (np. brak napojów, brak wentylacji, dopuszczenie młodocianego do pracy w zbyt wysokiej temperaturze)
• Odpowiedzialność za wypadek przy pracy – udar cieplny lub zasłabnięcie pracownika może zostać zakwalifikowane jako wypadek przy pracy, co rodzi dalszą odpowiedzialność odszkodowawczą
• W skrajnych przypadkach – odpowiedzialność karna za narażenie pracownika na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia (art. 220 Kodeksu karnego)

Konsekwencje pozaprawne:

• Pogorszenie atmosfery w zespole i utrata zaufania pracowników
• Wyższa rotacja – szczególnie w sektorach z pracą fizyczną
• Ryzyko wizerunkowe przy upublicznieniu naruszenia

Pracodawcy, którzy inwestują w dobre warunki pracy latem, zyskują na retencji pracowników i niższej absencji chorobowej – to realna oszczędność, którą warto zestawić z kosztem dystrybutora z wodą czy żaluzji okiennych.

Podsumowanie – checklista dla pracodawcy na lato

Przed nadejściem fali upałów warto sprawdzić, czy zakład pracy jest na nią gotowy. Lista obejmuje zarówno obowiązki wynikające wprost z przepisów, jak i działania zalecane przez PIP i MRPiPS:

• ☐ Monitoruj temperaturę na stanowiskach pracy w upalne dni
• ☐ Zapewnij bezpłatne napoje od 25°C (praca zewnętrzna) lub 28°C (pomieszczenie)
• ☐ Sprawdź i uruchom wentylację lub klimatyzację
• ☐ Przenieś cięższe prace na chłodniejsze pory dnia (rano/wieczór)
• ☐ Wyznacz dodatkowe przerwy wypoczynkowe w czasie fali upałów
• ☐ Poinformuj pracowników o objawach udaru cieplnego i zasadach postępowania
• ☐ Rozważ skrócenie czasu pracy lub przejście na pracę zdalną
• ☐ Nie dopuść pracowników młodocianych do pracy w pomieszczeniach > 30°C
• ☐ Upewnij się, że w zakładzie są osoby z aktualnym szkoleniem z pierwszej pomocy – realna ochrona zdrowia pracowników

FAQ – najczęstsze pytania o pracę w upale

Co jeśli temperatura w pracy przekracza 30 stopni?

Pracodawca ma obowiązek podjąć działania ochronne. Bezpłatne napoje powinny być już dostępne (próg 28°C w pomieszczeniu). W pierwszej kolejności należy uruchomić wentylację lub klimatyzację i rozważyć dodatkowe przerwy. Dla pracowników młodocianych 30°C to bezwzględna granica – muszą zostać odsunięci od stanowiska. Dla dorosłych brak automatycznego zakazu pracy, ale obowiązek właściwej organizacji warunków spoczywa na pracodawcy.

Kiedy pracodawca powinien skrócić czas pracy w upały?

Kodeks pracy nie nakłada takiego obowiązku – to uprawnienie pracodawcy, nie nakaz. Skrócenie czasu pracy nie może jednak skutkować obniżeniem wynagrodzenia. W praktyce jest uzasadnione, gdy temperatura przekracza 30-32°C, a klimatyzacja czy praca zdalna nie są możliwe.

Przy jakich temperaturach pracownik może odmówić pracy?

Prawo nie podaje konkretnej wartości – kryterium to bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia. W praktyce może to dotyczyć temperatur powyżej 35°C w zamkniętym, nieodpowietrzonym pomieszczeniu przy ciężkiej pracy fizycznej. Pracownik musi niezwłocznie poinformować przełożonego i zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Jaka temperatura jest zbyt wysoka, żeby iść do pracy?

Nie ma jednej granicy dla wszystkich – normy zależą od rodzaju pracy. Projekt przepisów (od 2027 r.) wprowadzi progi wstrzymania pracy: 35°C w pomieszczeniu i 32°C dla ciężkiej pracy na zewnątrz. Do tego czasu odpowiedzialność za ocenę warunków i wdrożenie środków ochronnych spoczywa na pracodawcy.

Czy można skrócić czas pracy przy wysokiej temperaturze?

Tak – pracodawca ma takie prawo, a skrócenie nie może wiązać się z obniżeniem wynagrodzenia. Jest to jednak jego uprawnienie, nie ustawowy obowiązek (w obecnym stanie prawnym). Planowane przepisy od 2027 r. mogą wprowadzić obowiązek wstrzymania pracy przy określonych progach temperaturowych.

Podstawy prawne

1. Kodeks pracy (Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141 z późn. zm.) – art. 18, art. 207, art. 210 §1, art. 232
2. Rozporządzenie MPiPS z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów BHP (Dz.U. 2003 nr 169 poz. 1650 z późn. zm.) – § 112-113
3. Rozporządzenie RM z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów (Dz.U. 1996 nr 60 poz. 279 z późn. zm.)
4. Rozporządzenie RM z dnia 24 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym (Dz.U. 2004 nr 200 poz. 2047 z późn. zm.) – zał. nr 1
5. Projekt nowelizacji rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów BHP – zapowiedź MRPiPS z 1 lipca 2025 r., planowane wejście w życie: 1 stycznia 2027 r.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.